نگاهی به « کافه پیانو » نوشته « فرهاد جعفری» :
كافه پیانو رمانی من- روایت است. اتفاقی که باعث باور پذیری اتفاقات و اکتهای داستانی برای مخاطب خود شده و او را بیشتر از پیش به اثر و بن مایه های  اندیشه ای آن نزدیک می کند. گر چه به گفته  بالزاک : « استفاده از «من» براي نويسنده، عاري از خطر نيست. اگر چه انبوه خوانندگان افزايش يافته است، اما ميزان آگاهي جمعيت متناسب با آن زياد نشده است ... و اگر نويسنده از واژة «پررنگ» استفاده کند ممکن است همگي اين افراد او را با راوي اشتباه بگيرند...» بي شک راوی، جزو لاینفک متن است و نویسنده در انتخاب راوی « من » به جای دانای کل باید در نظر داشته باشد که فاصله خود را با شخصیت اصلی داستان حفظ کرده به نوعی به آن « من دیگر » پروستی نزدیک شده و ...

نگاهی به مجموعه داستان « کافه پری دریایی » نوشته « میترا الیاتی » :
تنهايی و انزوا ، فضایی خاکستری، آدمهایی جدا از هم و با هم، اتفاق هایی که درعین سادگی فاجعه ای محسوب می شوند، عدم قطعیت تعاریفی چون محبت، عشق، دوستی و... زاییده فردیت دنیا و اندیشه مدرن است. انسان مدرن از ترس تنهایی حتی به مرگ و عدم رضایت داده تا تنهایی را پس زده، در یک فضای مشترک؛ با دیگران بودن را تجربه کند. او؛ انسان مدرن می داند که همچون غرق شده ای در میان امواج سهمگین بی کرانگی اقیانوس، هیچ مدد و یاوری ندارد. تنها چیزی و کسی که می تواند او را از نیستی برهاند، من انسانش است. این تصویر و تصویر هایی از این دست نمایان گر آن است که  اندیشه مدرن همسو با زندگی مدرن در یک کنش و واکنش مدام، شرایطی دهشت بار را نسبت به قبل تر ها به بار آورده و انسان اندیشمند را وا می دارد تا برای برون رفت از چنین ورطه ای، با بازنمایی و رخ گشایی چیستی و هستی آن، آرمانشهر و اتوپیای خود را در خلال آثار فریاد زده، تنهایی را به جنگ بطلبد و...

نگاهی به مجموعه داستان « بازی عروس و داماد » نوشته ی « بلقیس سلیمانی » : کتاب را باز می کنید. بازی آغاز می شود. بازی عروس و داماد! و مخاطب در یک  کارناوال داستانی با ضرباتی کوتاه، خوش رنگ، طناز و کاری روبرو شده و بی شک در تضادی معلوم نسبت به حجم داستان، زمان زیادی را درگیر این داستان های کوتاه؛ « قوطی کبریتی » خواهد شد.
داستان هایی که  ابتدا به ساکن تصویر گر ایده هایی داستانی اند و در عین بی قاعده بودن همه چیز، وارد جزئیات و علت و معلول ها نمی گردد. تنها اشاره ای کافی است تا مخاطب پی به  درون و اندرون جهان هزار توی بزرگ اما کوچک این داستان ها بکند. شخصیت  هایی با تشخص داستانی، بی آن  که به خود واقعی شان برسند در پس نقش های داستان ظاهر می شوند، می آیند، می روند، تنها برای عرضه اتفاقی که قرار است سایه وار روی بدهد.
داستان هایی ساده در عین پیچیده گی و پیچیده در عین ساده گی! جمعی از اضداد در یک لحظه از زمان رونده و ساختاری که می شکند تا متن پالایش شده و کنسرو شده نویسنده را به بار بنشاند. و در زمانی بی زمان، مکانی بی مکان و داستانی بی داستان، آزاد و رها مجموعه ای از نشانه ها و کلمات را به یاری طلبیده تا شاید از یک کلمه ماجرایی دهشت بار خلق کرده و فضایی گروتسک و گوتیک وار را تصویر کند. و به واسطه ی کوتاهی کلام که تأثیر را دوچندان می کند و کمی طنز به اضافه کمی بازی های زبانی و مقداری نگاه خاص باعث می شود تا داستان از دوام و قوام لازم برخوردار شده و ببیشتر از پیش رخ نمایی کرده و در عین کوچکی دنیایی بزرگ را به  حرکت در آورد و...

نگاهی به مجموعه  داستان « لکه های گل » نوشته ی « علی صالحی » :
ادبیات اقلیمی روستایی که باید آن ها را در دو دسته جدا و منفک از هم، در عین وابستگی هایشان به هم بر شمرد، به طور عام در دو خطه ی شمال و جنوب این سرزمین شکل گرفته و به بلوغ رسیده است. دلیل این امر را هم می توان هجوم فرهنگ ها و خرده فرهنگ های بیگانه از این دو مرز وسیع کشور دانست.
بالطبع هر نویسنده ای هر چیزی را که به رشته تحریر در می آورد، تحت تأثیر و بازتاب اقلیم خودش است و این اقلیم گرایی امری غیر قابل اجتناب است. اما اینکه فضای اقلیمی و روستایی را باید منفک از هم به حساب آورد به دلیل فضای معیاری است که چون زبان معیار در داستان رخ نمایی می کند. فضایی که پایتخت و شهرهای بزرگ را معیار و چیزی جدا و سوای آن را در زیر گروه های دیگر می گنجاند.
آغاز نگارش جدی این گونه ادبیات از دهه ی چهل به بعد و آثار « آل احمد » و « ساعدی » است. از نمونه های ناب در این نوع داستان ها؛ اقلیمی به « توپ » غلامحسین ساعدی، « سووشون » سیمین دانشور، « همسایه ها » احمد محمود، « تابستان آن سال » ناصر تقوایی و ...، و داستان های روستایی  به « عزاداران بیل » غلامحسین ساعدی، « نفرین  زمین » جلا آل احمد و ... می توان اشاره کرد و...

نگاهی به رمان « عقرب روی پله های راه آهن اندیمشک یا از این قطار خون می چکه قربان! » نوشته ی « حسین مر تضائیان آبکنار » :
در جنگ هشت ساله ابران هم آن چیز که بسیار نمود داشته و دارد ادبیاتی در جهت و همسو با جنگ و به  نوعی مقاومت است و داستان هایی که در ضدیت و علیه ذات جنگ نوشته شده باشد کم بوده و هست.

نسل امروز داستان نویسی ایران با گذشت چیزی نزدیک به بیست سال از جنگ، با نگاهی متفاوت، داور مأبانه و انتقادی به جنگ و حواشی آن می پردازد. این نسل به خوبی درک  کرده که همه ما در سفریم و به آینده ای چشم دوخته ایم و برای آینده ی بهتر تلاش، نه، زندگی می کنیم. و به  همین جهت داستان هایی را به رشته ی تحریر در می آورد که خود زندگی است. زندگی آدم هایی از جنس و شکل مرتضا که در حسرت خاطره ی یک توپ، رسیدن به خانه و کاشانه، سوار بر قطاری نعش کش و خون چکان، زندگی را ترک می  کنند. آنها در دنیای داستانی خود می دانند  که در جنگ چه برنده باشی چه بازنده  یک چیز  مهم است؛ این که« همه مرده ن. همه شهید شده ن » و...

مادری که « عین مجسمه های گلی » خیره شده به روبرو، خواهری که لام تا کام حرف نمی زند و فقط و فقط به دنبال رهایی از زندگی؛ خودکشی  است، برادری که دور و گم، نگاهی ماتریالیستی به قضایا دارد، همسری که تنوع طلب است، آیلینی که بعد از خط تیره!، مشخص و واضح در این زندگی حضور دارد، بی آن که سهمی از آن داشته باشد، مهر انگیز؛ شخصیت اول رمان که خسته و منفعل روزگار غریبش را در زندگی با بوی ادرار، تعفن، ماندگی و کهنگی سر می کند؛ دنیای رمان « خط تیره آیلین  » را می سازند. دنیایی خاکستری و سرد که آدم ها به دنبال گرمی های پوچ و گذرا به دنبال رنگی هستند تا بر آن بزنند، اما نا موفق و خسته به فردای کم رنگ تر از امروزشان می رسند.
« عادت، زندگی را برای آدم راحت تر می کند » و شخصیت های داستانی رمان « خط تیره آیلین » به همه چیز و همه کس؛ حتی مرگ تدریجی نزدیکان خود عادت کرده اند.  خانواده « گلستان » در خزان این زندگی بر خاک نشسته، تاوان تعصب و حمیت پدر را پس می دهند. پدری که حضوری سایه وار و تأثیر گذار در عین نبودنش، در کل رمان دارد. . درست از همان روزی که تابلوی نقاشی سهراب از چهره ی فرانک پاره شد، چیزی در زندگی آن ها پاره شده، از بین می رود. چیزی فرانک را گم می کند، و زندگی خانواده را از هم می پاشاند و رد جنون و تنهایی و مرگ را بر ما ترک « عزیز گلستان  » نقش می زند و...

نگاهی به رمان سفرنامه گالیور نوشته ی جاناتان سویفت :
« بگذارید از سر صدق و صفا با خواننده سخن بگویم و... ». این جمله ورودی intrue جاناتان سویفت در سفرنامه گالیور است و باقی قدرت قلم و سحر کلام در قالب کلمه است که دنیای عجیب و غریب سفرنامه را تعریف و تفسیر می کند. دنیایی پس استعاره و کنایه تا بدین وسیله بتواند آنچه را که مورد نظرش هست را هدف قرار داده و نوک پیکان نقدش را بر آن بکوبد. مجموعه ای از کلمات که با هم و در هم دنیای بی کران متن را پدید می آورند و متن رونده و سیال در تمام اعصار قد علم کرده راه می پیماید و از کج و کوج قرنها به امروز ما می رسد و تازه و با طراوت هستی خود را به رخ کشانیده و در ذهن پیچ در پیچ هزار تویه ی خوانشگرانه ی خواننده نشسته و من مخاطب را در تقابلی تنگاتنگ با من نویسنده، در هر عصر و دوره ای و بدون توجه  به هم عصر بودن آن دو، قرار داده و جاودانگی تفکر و اثر را رقم  می زند. در این سفر نویسنده در دنیایی ساخته و پرداخته ی ذهن پر تب و تاب خویش وارد شده و ...

نگاهی به مجموعه داستان "عسکر گریز" نوشته ی " آصف  سلطان زاده " :
« ... در پس مردمکشان این غم را می انداخت که حالا این آتش روی خانه ی کیست که می سوزد و می سوزاند».

چه کند نویسنده که بار بردار درد ملتی است که آواره و  سرگردان به دنبال آن وطن گم شده اش روزگار را به غربت می گذرانند. جامعه جنگ زده، جنگ گریخته و غربت زده، غربتی که حتی در وطن غریبانه می نمایاند. و در شرایطی که  « در دشت هایی که پایان ندارد و به هر سو که  می روند، به شرق می روند، راهی نیست؛ به شمال می روند، راهی نیست؛ به  جنوب می روند، راهی نیست. و این به شمال و جنوب رفتن ها بارها و بارها تکرار می گردد، ولی راه خروجی یافت نمی شود»، نویسنده با ادبیت ادبیات خود یکه و تنها به مقاومت در برابر همه کجروی های روزگار قد علم کرده به دنبال مفری می گردد.

گویی جنگ  چهل و چند ساله و تبعات آن راهی دیگر برای نویسنده افغان نمی گذارد که چیزی جز آن بنویسد. حتی عاشقانه ها و زنانه نویسی های ادبیات افغان هم زیر سایه ی پر هیبت جنگ رنگ باخته جزوی از بدنه ی داستان های جنگ شده اند. وطن در من نویسنده ی افغان الینه شده، جزوی از وجود داستان پردازش است. نمی توان از افغانستان و نویسنده افغان صحبت کرد و  از وطن به تاراج رفته اش چیزی نگفت. وطنی که آن چنان زیر سم ضربه های غاصبانش لگد مال شده که تنها بغض و حسرت را با تمام انقلاب متنی داستان، برای خوانندگانش به ارمغان می آورد. کودتای کمونیستی هفتم ثور 1357 افغانستان فصلی را در تاریخ این سرزمین باز کرد که سراسر وحشت، مرگ و عدم بوده است و ...

نگاهي به رمان « پرومته سست زنجیر » نوشته آندره ژيد ، ترجمه غلامرضا سميعي : پرومته ، پرومته « پيش انديش » عصيانگری سركش كه بر ضد ايزدان ، زئوس طغیان كرده و به آدمیان فانی ، انديشيدن و به كار بستن خرد و استفاده از همه هنرها و دانشها را می آموزد. آدميان را از انديشه مرگ در راه رهانيده و اميد نا پيدا را در جان آنان نهاده و بذر آتش را كه در ساقه ای نهان بود در اختیار آنان قرار می دهد. آتش جهنده و گرمی بخش ، سوزاننده و انرژی زا چون در اختيار آدمی قرار گرفت او را به يكی از بزرگترين امكاناتی كه قدرت و شوكت به او می بخشد مجهز كرد . گرچه اشيل در قسمت ديگری از اين تراژدی پرومته را از بند رسته و تصويری نو و جديد و متعادل و دادگر تر از زئوس ، به نمايش می گذارد اما ژيد با تكيه بر همان قسمت به بند كشيده شدن پرومته، پرومته سست زنجير خود را خلق می كند. پرومته ای كه امروز به آن می رسيم ،عصيانگری است كه تاريخ را هم با خود به همراه دارد . او عصيانگر زمانی در بی زمانی است كه نامش  گواهی روح پر تپش انقلابی و پس زننده است و كامو این « پرومته عصيانگر » را نمونه انسان معاصر می داند . انسانی عصيانگر ، پرسنده و انقلابی در قرنی كه « پيری هراس انگيز» را برای انسان ها به ارمغان می آورد و ...

نگاهی  به رمان « ارتش سايه ها »  نوشته ژوزف كسل با ترجمه قاسم صنغوی :

نگاهی به داستانهای تلفنی  نوشته جانی روداری :

به راستی مرز بین ادبیات کودک و نوجوان با ادبیات بزرگسال و رده های سنی دیگر کجاست؟ تا کجا می توان وارد مسایل اساسی و اصلی زندگی شد و آن را به رشته تحریر در آورد و با مرز بندی آن دو گونه متفاوت ادبیات را ترسیم کرد؟ آیا باید کودکان را به وسیله ادبیات متحجر به بزرگسالی سوق داد یا آنان را در ساده انگاری های نویسنده و شرایط اجتماعی، فرهنگی جوامع مدرن در تقابل با کودک رها کرد و به دنیایی از تکرار های حماقت گونه دعوت کرد؟ آیا ادبیات کودک فقط و فقط مختص کودکان است، یا می تواند به پالایش ذهن زنگار گرفته بزرگ نمای بزرگ بین ما هم موثر واقع شود؟ آیا نمی توان کودکی از دست رفته و خشت های اولیه جهان شخصیت مان را در سطور آثاری که بالا برنده است، احیا کنیم؟ آیا باید کودک بود تا از چنین ادبیاتی لذت برد یا می توان با طبعی کودکانه در هر سنی غرق در خیال و لطافت، سبک بال و رها در فضای عطر آگین سادگی و حقیقت قدم زد و روح خود را به روح آیینه وار و صاف و حقیقی اینان نزدیک کرد؟

نگاهی به رمان « آدکش کور » نوشته مارگارت اتوود :

نگاهی کوتاه به مجموعه ی « تو  می گی من اونو کشتم » نوشته ی احمد غلامی :

در عصر رسانه ها، در عصری که نظریه و تئوری دهکده « جهانی » به مدد و یاری رسانه ها در حال شکل  گیری است و تاثیر همه جانبه ی این رسانه ها بر تمام ارکان زندگی انسان مشهود و مبرهن است، ادبیات هم سهم خود را از آن به عناوین و گونه های مختلف بر داشته و به نوعی جزیی از بدنه ی خود در آورده و گاه نیز در حد پالایش شیوه های قبل تر خود از آن بهره جسته است.

بی شک رسانه ها نیز با وام گیری و مدد از ادبیات پا به عرصه ی هستی گذارده و رابطه انسان با ادبیات رابطه ای متقابل و دو سویه است. تاثیراتی درون متنی که منجر به خلق آثار نو، خلاقانه و بدعت گذار و در نهایت تفکر برانگیزانه شده است. تأثیری که  ادیبان از نوع نگارش روزنامه ای میگیرند ، تأثیری که سینما و تلویزیون بر ادبیات گذارده و تأثیری که از آن گرفته  اند مشخص و واضح و نمود عینی دارد.

با چنیین تفکر حاکمی بر ادبیات آنچه که رخ می دهد، شرح و  بسط و گسترش ادبیات با رویکرد های تاریخی و متأثر از زمان و مکان و شرایط علمی و رویدادهای ادبی در سایر نقاط جهان و تکیه بر هنرهای تجسمی و تصویری،، سینما و تلویزیون و رسانه ها است. اتفاقی که در آثار اکثر نویسندگان این دوره رخ داده و در جهت آن می کوشند. « ادگار لورنس داکتروو » نیز با توجه به این رویکرد در ادبیات اعلام می دارد : « ما البته ریشه های اروپایی بسیاری داریم و این بخشی از بحث رگتایم است. ابزاری که ما بوسیله آن هنر و معماری اروپایی را جدا و عملا به اینجا می آوریم ».

نگاهی به رمان« همنام » نوشته ی « جومپا لاهیری » : هر چه شهروند جامعه ی مدرن از صنعت، تحول و دگرگون شدن تمام چیزهای باطل و کهنه لذت برده و آنرا ضامن پیشرفت و پویایی و بالندگی خود بداند، در جامعه ی سنتی مردم به سنتها، عقاید، کهنه گی های پرزرق و برق و چشم نواز عشق می ورزند و با تمام وجود خود سعی  در حفظ آن، حتی به صورت تقلبی و بدلی می کنند. انسان مدرن انسانی بی تعهد از نظر انسان سنتی است، انسانی که با پشت پا زدن به اعتقادات گذشته سعی در ساختن چیزی نو دارد که تمام ارزشها را زیر سوال خواهد برد. انسان جامعه ی سنتی در وطن خود در حسرت پیشرفت و قدرت جامعه ی  مدرن می سوزد و در غربت در آرزو و حسرت سنت، کهنگی، بدویت خود دست و پا زده و این تضاد او را معلق و گیج در نا کجا آبادی خواهد گذاشت که نه در وطن خودش است نه در غربت. او متعلق به « همه جا و هیچ جای » خواهد شد.

 نگاهی به رمان نادیا نوشته ی آندره برتون ترجمه ی کاوه میر عباسی

« کی هستم؟ » رمان آغاز می شود، پرسشی که« کیستی » بودن « برتون » و« نادیا » را نمایان می کند.    « در جسم چه کسی حلول کرده ام؟ » و« نادیا ی حقیقی کدام است؟ ». کتاب را باز می کنید، می خوابید، خواب می بینید، بیدار می شوید، نادیا و برتون هر دو مرده اند، کتاب را می بندید.

درآن عالمی که آوا ها و رنگها و رایحه ها با همدیگر هماهنگی نزدیک دارند، اشیا بی انقطاع تغییر شکل  می یابند و صورت ظاهر خودشان را وا می دهند، گلها ابر می شوند، ستارگان بر خاک می افتند و قطعه به شکل حلقه های زیبای گلبرگ در می آیند. مروارید های برف به مردمک های پرندگان مبدل می گردند و به صورت قطره ای بر دامن فضا می ریزند و مه هایی در آن پدید می آورند و تگرک شبنم و برف و نور می شوند. شیاری که گاو آهن در خاک می  کند، مثل کفن در روی زمین گسترده می شود و سرانجام اقیانوسی می گردد که افق هایش را بخار گرفته است. از قطره اشکی موجی تولد می یابد که سفینه ای را به بار می آورد. موجودات موسیقی محض می شوند. اندیشه های رویا بین برای تغییر همه مناظر و برای گشودن درهای بسته بس است و ناگهان زنبق بزرگ سفیدی به شکل نماد مار یا دیو وسوسه در می آید و...

  نگاهی به دو رمان« ص. ص. م  از مرگ تا مرگ » و« وصال در وادی هفتم » نوشته ی عباس نعلبندیان

« عباس نعلبندیان »متولد ۱۳۲۶ و متوفی به خرداد ۱۳۶۸ خورشیدی است. نام نعلبندیان بعد از مسابقه کمیته  تئاتر( گروهی متشکل از خجسته کیا، داوود رشیدی، منوچهر انور و  فریدون رهنما ) به زبان ها افتاد.  منتخب دوم دومین جشن هنر شیراز که تا آن زمان هرگز تئاتر ندیده بود و فقط نمایشنامه های رادیویی را شنیده بود با خلاقیت و تأثیری که از ادبیات ایران و ملل( خصوصاً ادبیات نمایشی ) گرفته بود به خلق آثاری چون« پژوهشی ژرف و سترگ... »،« قصه شاد غریب... »،« هرمس »،« صندلی را کنار پنجره بگذاریم...» و...

نگاهی به زندگی و  آثار ژان پل سارتر:مردى كوتاه و زمخت، پيپ به دست، بد لباس با چهره اى زشت، معتقد به اخلاقيات، عاشق شهرت و زن، كله شق و انتقاد ناپذير، دشمن سرسخت بورژوازى، فيلسوف، محقق، نويسنده، ژان پل سارتر...

نگاهی به رمان کافه نادری نوشته ی رضا قیصریه: قهوه اول:كافه نشينى شايد در ميان هنرمندان و نويسندگان از اواسط قرن نوزدهم آغاز شد. جايى دنج و آرام در بطن جامعه. جايى كه مى توان آن را چهارراه حوادث درشت و كوچك دانست. محلى براى تبادل و تخليه اطلاعات از هر دسته و گروهى كه به كار هنرمند و نويسنده مى آيد. كم نبودند بزرگانى كه الهامات خود را از اين چنين مكان هايى مى گرفتند يا در آن به نوشتن و خلق شاهكارهاى خويش مى پرداختند. زولا داستان نانا را در كافه اى كه بدانجا رفته بود و با ديدن يكى از روسپيان فرارى كه از تعقيب پليس به ميز آنها پناه برده بود، نوشت. سقوط اثر كامو، تك گويى هاى ژان باتيست كلمانس است كه در كافه مى گذرد.

جنگ جهانى اول و اخبار آن از پشت ميز كافه هاى شهر پاريس و لوزان در رمان خانواده ی تیبو اثر روژه مارتن دوگار پيگيرى مى شود. سارتر داستان راه هاى آزادى و اكثر مطالب كتاب هستى و نيستى خود را در كافه ها نوشت. كامو، دوراس، دوبووار هم از نويسندگانى بودند كه كافه ها را محلى آرام براى نوشتن و مباحثات خويش مى دانستند و در اين ميان كافه هايى چون كافه ميدان سن سوپيس و آزادى از اقبال بيشترى برخوردار بودند. در اتريش كافه بازار مأمن هنرمندانى چون ريچارد اشتراوس، راينهارت، استفان تسوايك، توماس برنارد و ... بود. در ايران نيز بعد از دوره قاجار و در دوره پهلوى اول كه دانشجويان ايرانى اعزامى به خارج برگشته و يا به خارج از كشور اعزام شدند، با اين پديده آشنا شده و عجيب به آن خوگرفتند. در اوايل كافه قنادى لاله زار مامن افرادى چون افراد گروه اربعه (صادق هدايت، بزرگ علوى، مجتبى مينوى و مسعود فرزاد) قرار گرفت. كافه قنادى تصاج و كافه قنادى فردوسى و باغچه كنتينانتال (هر سه در خيابان استانبول) از ديگر پاتوق هاى اين گروه بود. گاه هم آنها در كافه باغ شميران جلسات خود را برگزار مى كردند. رفته رفته كافه نشينى براى جماعت روشنفكر و انتلكتوئل ايرانى يك بخش جدانشدنى از زندگى شان شد. كافه نادرى، كافه فيروزه، پارك پالاس هتل و ... محل هايى بود براى جمع شدن، خوانش هاى شعر و داستان، نقد و گفت وگو و قرار گرفتن در بستر روشنفكرى ايران. كسانى چون رضا براهنى، صالح وحدت، م.آستيم، حسن قائميان، جلال آل احمد، صادق چوبك، منوچهر و محمدآتشى، حميد مصدق، عمران صلاحى، عبدالعلى دستغيب، خسرو گلسرخى، محمد على سپانلو، عباس پهلوان، فرهاد مهراد، جواد مجابى و... بين كافه فيروزه و كافه نادرى در رفت و آمد بودند كسانى هم چون شاملو فقط براى پيدا كردن كسى به آنجاها سرك مى كشيدند. در اين كافه روها هم دو دسته ديده مى شد. دسته اى كه در گوشه اى به كارهاى خود مى پرداخت و دور از جمع قرار مى گرفت مانند قائميان، چوبك، براهنى و دسته اى كه براى بودن با هم و خوانش كارهاى جديدتر جمع مى شدند. آل احمد نيز پير اين دسته دوم (كه اكثراً جوان ترها بودند) روزهاى دوشنبه با آن گيوه هاى سفيد و پيراهن يقه بسته سفيدش در وسط كافه فيروزه مى نشست. سيگار اشنوكشان به جوانانى كه دورش حلقه مى زدند گوش مى داد و به آنها اظهار محبت مى كرد، تا جايى كه رفتار و قيافه آل احمد به عنوان نمادى از چهره روشنفكر آن دوره در مى آيد.
اين كافه ها، سواى انجمن ها و باشگاه ها بودند. انجمن ها طرفداران و اعضاى خود را داشت، ولى در كافه ها از هر قشر روشنفكر در آن يافت مى شد. (خصوصاً شاعر و نويسنده.) چه ذوق ها و استعدادهايى كه در اين كافه ها به بار نشست و چه طرح هايى كه در اين مكان ها شكل گرفت. بحث هاى شاعران و نويسندگان و منتقدان و روبه رويى آنها با يكديگر در چنين محيط هايى تازگى و طراوت آثارشان را به همراه مى آورد. بوى قهوه، بوى گپ ها و دوستى هاى كافه اى سال ها ذهن و مشام روشنفكر ايرانى را پرمى كرد.نطفه بسيارى از انقلاب هاى ادبى و هنرى روشنفكران هم در اين كافه ها گذاشته شد. تشكيل بسيارى از گروه هاى هنرى موفق و همكارى بسيارى از مترجمان و نقادان با هم از همين همنشينى هاى كافه اى آغاز شد.

تفسير زندگى درون كافه ها را مى توان با شعر صالح وحدت تكميل كرد: مى توان گوشه يك كافه نشست/ با درختان جهان زمزمه داشت/رودها را به خيابان طلبيد.  
قهوه آخر:كافه نادرى تنها بهانه ورود به داستان است. داستان در آن مى گذرد و نمى گذرد. برگشت هاى ذهنى پى درپى خواننده را هم در كافه مى گذارد و هم او را به گوشه ها و پنهانى هاى زندگى افراد قصه مى برد. داستان با شرح و توضيح فضاى كافه نادرى شروع مى شود و از آنجا به پاريس و انقلاب مه ۱۹۶۸ و مرگ مى رسد. كليت اثر از زبان سوم شخص و از زاويه ديد بيرونى نوشته شده و داراى سه فصل است. فصل اول را به جرأت مى توان پركشش ترين، پرمايه ترين و منسجم ترين فصل كتاب خواند. فصل دوم نسبت به فصل اول ضعيف تر و ضعف فصل سوم آن را سواى كل اثر مى كند و همين فصل است كه به كل اثر لطمه بسيار وارد كرده است. روابطى ساده و پيش پا افتاده با روايتى ساده تر و تا حد بسيار زيادى ضعيف و با پايانى غيرقابل باور و لمس و به قول رب گرى يه: «آنجا كه روابط تصنعى مى شود مرگ ها و زندگى ها هم چيزى جداى از واقعيت مى گردند و غيرقابل باور». مرگى كه به مرگ بازاروف رمان پدران و پسران تورگنيف نزديك است اما از لحاظ پرداخت ضعيف. فضاى روشنفكرى داستان مسموم و تب دار است. قشر روشنفكران در هر صنفى (نويسنده، روزنامه نگار، نقاد، تئاترى، فيلمساز، بازيگر و ...) آدم هايى لمپن و بددهن با خلق و خوى چاله ميدانى ها. آنها چشم چران، دروغگو و در بعضى موارد حتى به چاقوكشى مى پردازند. (چاقوكشى و تهديدهاى نقاش مدرن). فرزاد مفتون نماينده تام و تمام اين قشر فكرى زنباره اى كه درگير سياست هاى چپ و راست زمان خود قرار گرفته در كافه نادرى به مرور خاطراتى مى پردازد كه رسوا كننده است و ويرانگر تا آنجا كه خود در جدال بين گذشته و حال خود از بين مى رود. تينوش در فاصله بين پاك بودن وناپاك بودن معلق است. نه پاك بودنش تعريف مى شود و نه ناپاكى اش مطلق. اكثر قريب به اتفاق شخصيت ها درگير اين منفى نگرى هستند و شايد تنها يك نفر است كه جداى از كل است و در كافه نيز در سايه و هاله اى از ابهام است تا لحظه آخر: منصور فتاح. پر بيراه نيست اگر منصور فتاح را داناى كل داستان بناميم. در فصل اول چيزى براى او تمام مى شود اما براى ديگران از جمله مفتون چيزهاى ديگرى در راه است. در پايان راه مفتون دوباره منصور فتاح آغاز مى شود و اين آغازى است در پايان. نويسندگانى چون تورگنيف، داستايوفسكى، روژه مارتن دوگار را شايد بتوان بزرگترين منتقدان تفكرات توخالى و پوچ به حساب آورد. اما آنچنان كلام و انديشه در كنار هم در قالب داستان پيش مى روند كه تمام اجزاى آن قابل باور و ملموس است. در كافه نادرى گاهى روابط آن چنان برهنه و باز است كه خواننده به واقعى بودن آن شك مى كند. البته قرار نيست كه هر چيز در داستان واقعى باشد اما از آنجايى كه نه كافه نادرى مكانى خيالى در ذهن نويسنده است و نه جريان روشنفكرى جريانى دروغى و وهم آلود پس مسئله كمى بغرنج تر و حساس تر مى شود. نويسنده با اين رمان برروى لبه تيغ قدم مى گذارد. از يك طرف به نقد بزرگترين جريان فكرى و حركتى قرن اخير ايران مى پردازد و از سوى ديگر به حيطه داستان نويسى وارد شده و سعى در اجراى تمام جوانب آن را دارد. كاستى هر يك لطمه بزرگى بر ديگرى است. منتقدين وافورى، هنرمندان بى تعهد، بازيگران روسپى و هيچ گروهى از اين تيغ برنده نويسنده در امان نمى ماند و همه به يك باره به زير گيوتين نقد كشيده مى شوند. اين مرض روشنفكران در داستان به دوره معاصر هم كشيده مى شود و همه شخصيت ها محكوم به بودن در اين چنين فضايى، در جهان داستانى نويسنده هستند. اكثر آنها بى اعتقاد به گذشته اند و با شك و ترديد به آينده مى نگرند و از موقعيت حال خود بيزارند. رنگ روانى اكثر آنها خاكسترى است. مى شود تعبير كرد كه نويسنده به نقد روشنفكرنماها و هنرمندنماها پرداخته، اما وقتى كه در كل اثر اين خوى و منش عموميت مى يابد اين تعبير نيز خودبه خود غلط از آب درمى آيد و هر كس با اين تفكر زير سئوال مى رود. منتقدين هنرى اين داستان مردم را به دو دسته «آدم هايى كه خيلى بدن و آدم هايى كه اصلاً آدم نيستن» تقسيم مى كنند و عده اى منفى نگر و منفى باف كه نه تنها خود عقب مانده اند بلكه جامعه را نيز با اين فضاى مسموم و بيمار خود به عقب رانده و سعى در عقب مانده نشان دادن آن مى كنند. بنيان هاى خانوادگى اكثر آنها متلاشى شده و قريب به اتفاق در انزوا به سر مى برند. رمان كافه نادرى در نقد خود به اين جريان فكرى به سمت هجو و مطايبه پيش مى رود و به بازار مكاره اى (خصوصاً فصل دوم در ميهمانى سيندخت ناصر) تبديل مى شود كه در آن از هر قلم خلاف و خلافكار و هنرمند همه با هم و بى هم يافت مى شود. تنوع موضوعات استفاده شده و پرداخت كمرنگ آن در اين زمان باعث از هم گسيختگى بنيان آن مى شود. اگر روند روايتى و نوع روابط آدمها در فصل اول در كل كار رعايت مى شد قطعاً اين
رمان بسيار پخته تر و به مراتب سنجيده تر از چيزى كه در حال حاضر هست مى شد. رضا قيصريه كوشيده است تا پس از سال ها چراغ خاموش كافه نادرى را روشن كند و زندگى را به آن مكان پر از بوى قهوه و روشنفكرى ببرد. اما با نگاهى نه چندان مثبت و گرم خاموشى نادرى را افزون تر و آن را در زير خروارها گرد بى مهرى مدفون ساخته، جورى كه از كافه نادرى تنها بوى قهوه عزا به مشام مى رسد. خواننده مجبور است با اين فضاى مسموم در حافظه تاريخى و فرهنگى نام كافه نادرى را محو و فراموش كند، خداحافظ، كافه نادرى.

 گفتگوی با پروانه محسنی آزاد

تا مقصد می خوابم، بیدارش نکن  در زیر نگاه منتقد ،نسل پنجم نویسندگان،چهارشنبه۲۲آذر ماه در تالار گفتگوانتشارات ققنوس، ساعت  ۵ بعد از ظهر.   

  چرا چوب خط؟ 

شاید چوب خط آدمهای داستانی نویسنده پر شده اند یا اینکه آنها با نگاهی به چوب خط خود، نویسنده را به مدد گرفته اند تا آنها را قبل از تمام شدن بیرون بکشند، ببیند، بنویسد تا شاید قبل از آنکه تمام شوند، زندگیشان تمام شده باشد، دیده شوند، زنده باشند و... . ما دیدیم .

آدمهایی مسخ شده،  که در دنیایی دیگر، دنیای درونشان، درونی که متأثر از جنگ و اجتماع و ... می  باشد غوطه ورند .آدمهایی معصوم در آن داستان، و گاه خشن و بی ترحم در پس زمینه ی شخصیتی شان، آدمهایی تنها، در من خویش، منی که رنگ از روزگار می  خورد، آدمهایی که دست و پا میزنند شاید به سطح، رو بیایند، اما در لایه های زیرین روزگار شان خرد شده اند، مرده اند و یا در حال احتضارند .

پر رنگ ترین و پر تپش ترین آنها در داستانهای متأثر از جنگ فرجی به چشم می خورد . نویسنده جنگ را همچون موتیفی خشن، نسیمی گرد باد گونه و زلزله ای بر اندازنده به زندگی داستانهای خود می فرستد و با شگردی بی بدیل، فرم و روان آن را به رُخ می کشاند . جنگی که پس زمینه اش در ویلچری که به بالا هل داده می شود، پنجره ای بنفش، پنجره ای نارنجی،لنگه های جوراب TABEEAT که به یادگار مانده، اسبی که روده هایش آویزان است، قاطری موجی، پیغامی که نیامده هزار پیام می آورد،قهوهای که« لته ای »ته لیوان باقی مانده، کاغذی پرز داده که شماره تلفنی قدیمی بر آن  نوشته شده و ... نمایان است .

چه کند نویسنده که رسالتش بیان زمانه اش می باشد . یک تضاد، دولتها با هم در گیر می شوند .  جنگی شکل می گیرد . انسانها می میرند، چه  فرقی می کند با گناه  یا بی گناه! مهم  این  است که نفسی قطع می شود. ویرانی می آید . غروب انسانیت، زندگی، خاک . در این غروب نویسنده می آید، می نویسد . می نویسد، تا آنجا که شاید طلوعی، صلحی در افتد.انسانیت معنای رنگ باخته –اش را رنگی بزند از متن نویسنده ی متعهد و آنجاست که  صبح از پس غروبی دهشت بار سر بر می کشد . سالها می گذرد . ردِ جنگ بر همه چیز حتی هوا باقی می ماند . گرت جنگ همه جا منتشر، آدمها درگیر آن و نویسنده می داند که در طول زمان، هر صبح را غروبی است، پس می نویسد و خواهد نوشت تا شاید غروبی دیگر را در ناکجا آباد زمان آینده، پس براند . و آنجاست که داستانها شکل می گیرد که به جرئت می توان به آنها استناد کرد، و چون تاریخ روز دنیا به آنها نگاه کرد . داستانهایی که حداقل ۸۰ درصد ادبیت فخیم ادبیات جهان را حول خود می گرداند .

فرجی هم موفق در  ارائه تصویری تأثیر گذار و موفق از آدمهای جنگ و پس از جنگ در داستانهای خود به ایجازی می رسد که زیبایی و تأثیر گذاری اثر را دو  چندان می کند  .نویسنده بر سر اصل مطلب می رود و هر توضیح و سخنی را در جهت اصل مطلب بیان می کند . همینگوی معتقد بود:« اگر به حذفی که در متن خود انجام می دهید، مطمئن هستید، بدانید که همان قسمت حذف شده، قدرت داستان شما را دو چندان خواهد کرد» . و این همان چیزی است که جدای از موقعیت داستانی فرجی، داستانهای او را قابل تأمل و تحمل می کند . شخصیتهای داستانی فرجی آدمهایی نیستند که روده درازی کنند . آنها چنان در خویشتن خویش غر قند و درونی اند که نمی توان انتظار داشت دیالوگهایی طولانی ، کشدار، فضایی پر تنش و گاه ملال آور را خلق کنند .  البته ذکر این نکته لازم است که فضای داستانی چوب خط لخت و مرده نمی  شود . بلکه فضای داستانی نویسنده پویا، رو به جلو درباره ی آدمهایی درونی، ایستا و اکثراً غمگین درست چون صبحی که  «مثل تنهایی یک دونده ی استقامت بود . کش می آمد.»    

ردِ خون، قتل! آیا باید ماند؟ «توی جنگ چیزهایی دیده ام که اینها پیش اش هیچی نیست» . نویسنده تعریف و  پیش بری موقعیتها را به دست آدمهای داستانش  می سپارد و آنها فضا را رنگ می کنند.

و  نویسنده خود را به زور به داستان تحمیل نمی کند و این یکی دیگر از حُسن های کار فرجی است .  آدمهایی که هیچ وقت حالشان خوب نیست مطمئناً داستانهایی را می سازند که این آشفتگی درونی و حول و هراس ابدی وجود شان به ما ی خواننده منتقل شود تا خط به خط درکشان کنیم تا آنجا که چوب خط زندگیشان پر شود .